Φυσικοί Κίνδυνοι

Πυρκαγιές δασών και υπαίθρου

Σε όλο τον κόσμο παρατηρείται ότι οι πυρκαγιές εξαπλώνονται σε φυσικά, περιαστικά, αγροτικά και πολιτισμικά τοπία και στις παρυφές χωριών, και πόλεων, ενώ συχνά εισέρχονται ακόμη και σε πυκνοκατοικημένες και κατοικημένες αστικές περιοχές. Ως εκ τούτου, ο όρος "πυρκαγιές δασών και υπαίθρου" χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο. Υπάρχουν και άλλες ορολογίες που χρησιμοποιούνται επίσης για να περιγράψουν το ίδιο φαινόμενο ανάλογα κυρίως με τον τύπο της βλάστησης που καίγεται. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι πυρκαγιές δασών και υπαίθρου ξεκινούν από αγροτική γη και βοσκότοπους και στη συνέχεια επεκτείνονται σε δάση και άλλες φυσικές εκτάσεις (θαμνοτόπια, λιβάδια, σαβάνα) και από εκεί σε κατοικημένες περιοχές και ακόμη και σε πόλεις.
Οι πυρκαγιές εξαπλώνονται κυρίως ανεξέλεκτές και ο έλεγχός τους αποτελεί κύριο μέλημα, διότι συνήθως έχουν καταστροφικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην ασφάλεια των πολιτών. Κατά τη διάρκεια ακραίας ξηρασίας, θερμότητας και ισχυρών ανέμων, οι πυρκαγιές μπορούν να φτάσουν σε πολύ μεγάλο μέγεθος και να παρουσιάσουν υψηλές ταχύτητες διάδοσης. Όταν συμβαίνει αλλαγή της διεύθυνσης του ανέμου, οι πυρκαγιές μπορεί να αλλάξουν απροσδόκητα την κατεύθυνση τους και μπορούν εύκολα να ξεπεράσουν δρόμους, ποτάμια και άλλα εμπόδια. Οι πυρκαγιές δασών και υπαίθρου μπορεί να επηρεάσουν αστικές και περιαστικές περιοχές (σπίτια και άλλες κατασκευές, υποδομές, συμπεριλαμβανομένων κρίσιμων υποδομών) και βιομηχανικές περιοχές (εργοστάσια με αποθέσεις αποβλήτων, κτλ.), με αποτέλεσμα την ταυτόχρονη καύση επικίνδυνων / τοξικών ουσιών. Σε πολλές περιοχές η εμφάνιση και οι επιπτώσεις των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου αυξάνονται λόγω των αλλαγών των χρήσεων γης. Για παράδειγμα, σε πολλές χώρες της Ευρώπης η ραγδαία εξελισσόμενη τάση αστικοποίησης είχε ως αποτέλεσμα την εγκατάλειψη του αγροτικού χώρου. Οι μεγάλες εκτάσεις αγροτικής γης, οι οποίες καλλιεργούνται εντατικά από αγρότες και βοσκούς, είναι πλέον κατάφυτες από θάμνους και δέντρα.
Κατά συνέπεια, η βλάστηση και η βιομάζα που συσσωρεύτεται τώρα σε αυτές τις εκτάσεις, οι οποίες προηγουμένως διαχειριζόντουσαν, δημιουργούν τις συνθήκες για πολύ έντονες και μεγάλες πυρκαγιές. Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή σε όλο τον κόσμο συνδέεται με την εμφάνιση μακρών περιόδων ξηρασιάς. Ο συνδυασμός της αυξανόμενης ευφλεκτικότητας και των ακραίων καιρικών συνθηκών οδηγεί σε πυρκαγιές μεγάλης έντασης και σφοδρότητας. Οι άνθρωποι που ζουν σε αυτές τις περιοχές, απειλούνται όλο και περισσότερο από τόσο έντονες πυρκαγιές δασών και υπάιθρου.
 
Για περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με τις πυρκαγιές δασών και υπάίθρου πατήστε ΕΔΩ
 
 
Πρόσφατες αξιοσημείωτες εκδηλώσεις πυρκαγιών δασών και υπαίθρου παγκοσμίως
 
Ακολουθούν μερικά παραδείγματα σχετικά με τις μεγάλες και καταστρεπτικές πυρκαγιές στην Αυστραλία, τη Βόρεια και Νότια Αμερική, την Ευρώπη και την υποαρκτική ζώνη. Αυτά τα παραδείγματα από την τελευταία δεκαετία δείχνουν ότι σε παγκόσμιο επίπεδο τα φυσικά, πολιτισμικά και αστικά-βιομηχανικά τοπία απειλούνται όλο και περισσότερο από τις πυρκαγιές. Πολλοί άνθρωποι ζουν σε άκρως εύφλεκτα τοπία και είναι συχνά σε μακρινή απόσταση από τις υπηρεσίες πυρόσβεσης και διάσωσης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κοινωνία των πολιτών πρέπει να συνειδητοποιήσει τους κινδύνους των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου και να είναι διαθέσιμη για να συμβάλει στην πρόληψη των πυρκαγιών και να προστατεύσει τις ζωές και τις περιουσίες. Αυτός ο ιστότοπος θα βοηθήσει στην κατανόηση της εμφάνισης, των χαρακτηριστικών και των επιπτώσεων των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου - ένα θέμα που πρέπει να αντιμετωπιστεί από την σχολική ηλικία.
 
Αυστραλία 2009 και 2019
Οι αποκαλούμενες "μαύρες πυρκαγιές του Σαββάτου" ήταν μια σειρά πυρκαγιών που ξέσπασαν σε όλη την Πολιτεία της Βικτώριας το Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2009 και συμπεριλαμβάνονται μέσα στις χειρότερες καταστροφές της Αυστραλίας. Οι πυρκαγιές διαδόθηκαν κατά τη διάρκεια ακραίων καιρικών συνθηκών και οδήγησαν σε μεγάλες απώλειες ανθρωπίνων ζωών στην Αυστραλία, καθώς ο αριθμός των θυμάτων έφτασε τους 180 θανάτους, ενώ πολλοί κάτοικοι έμειναν άστεγοι. Οι ακραίες πυρκαγιές που έπληξαν την Αυστραλία το 2019, κυρίως τη Νέα Νότια Ουαλία, έμοιαζαν με το 2009, αλλά ευτυχώς προκάλεσαν λιγότερους θανάτους από ό, τι πριν από μια δεκαετία.
 
Ηνωμένες Πολιτείες 2017 και 2018
Περίπου 250 πυρκαγιές εξαπλώθηκαν ταυτόχρονα σε όλη την πολιτεία της Καλιφόρνια, στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές Οκτωβρίου 2017. Είκοσι μια από αυτές μετατράπηκαν σε μεγάλες πυρκαγιές που έκαψαν 99.148 εκτάρια. Μέχρι τις 14 Οκτωβρίου 2017, οι πυρκαγιές είχαν κάψει πάνω από 85.000 εκτάρια, ενώ 90.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να απομακρυνθούν από τα σπίτια και τους οικισμούς τους. Συνολικά, οι πυρκαγιές της Βόρειας Καλιφόρνιας προκάλεσαν 44 θανάτους, τουλάχιστον 192 άτομα νοσηλεύτηκαν με βαριά εγκαύματα, καθιστώντας το γενονός από τα πιο θανατηφόρα συμβάντα πυρκαγιών δασών και υπαίθρου στις Ηνωμένες Πολιτείες τον περασμένο αιώνα.
Η πυρκαγιά του του 2018 ήταν η πιο θανατηφόρα και καταστροφική πυρκαγιά  στην ιστορία της Καλιφόρνιας και σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πυρκαγιά ξεκίνησε στις 8 Νοεμβρίου 2018, προκάλεσε τουλάχιστον 86 καταγεγραμμένους θανάτους. Η πυρκαγιά έκαψε έκταση 62.053 εκταρίων και καταστράφηκαν 18.804 κτίσματα και σπίτια, με τις περισσότερες ζημιές να συμβαίνουν εντός των πρώτων τεσσάρων ωρών της πυρκαγιάς. Η συνολική οικονομική ζημία ανήλθε σε 16,5 δισ. δολάρια ΗΠΑ. Η πυρκαγιά έσβησε με την έναρξη έντονων γεγονότων βροχής και καταιγίδων μετά από δεκαεπτά ημέρες, στις 25 Νοεμβρίου 2018.
 
Ελλάδα 2007 και 2012
Το 2007 η Ελλάδα γνώρισε το χειρότερο έτος εμφάνισης περιστατικών πυρκαγιών δασών και υπαίθρου. Με κύρια αιτία την αμέλεια εξαπλώθηκαν πάνω από 3.000 πυρκαγιές. Οι εξαιρετικά ακραίες ξηρές καιρικές συνθήκες στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τους ισχυρούς ανέμους, οδήγησαν σε μια καταστροφική σειρά συμβάντων πυρκαγιών από τις 28 Ιουνίου έως και και τις 3 Σεπτεμβρίου 2007. Περίπου 2.100 σπίτια και υποδομές καταστράφηκαν, κάηκαν περίπου 100.000 εκτάρια, ενώ σκοτώθηκαν 84 άτομα. Πάνω από 110 χωριά καταστράφηκαν αφήνοντας χιλιάδες ανθρώπους άστεγους, ενώ οι φλόγες έκαψαν επικίνδυνα κοντά σε ιστορικούς, αρχαιολογικούς και πολιτιστικούς χώρους (π.χ. Ολυμπία), καθώς και σε προστατευόμενες περιοχές (π.χ. Πάρνηθα).
 
Η πυρκαγιά που εμφανίστηκε στη Χίο στις 22 Αυγούστου 2012 προκάλεσε εξαιρετικά υψηλές ζημιές στον τοπικό πληθυσμό του νησιού,
ιδιαίτερα καύση πολύτιμων οπωρώνων ή μεμονωμένων μαστιχόδενδρων.
Η δορυφορική εικόνα δείχνει τον καπνό που ξεκινάει από τη Χίο και φθάνει ως την Κρήτη. Πηγή: NASA.
 
Ρωσία 2010
Από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο του 2010, η πυκνοκατοικημένη περιοχή της Δυτικής Ρωσίας, με την πρωτεύουσα Μόσχα όπου κατοικούν με περισσότερα από 10 εκατομμύρια άνθρωποι (συνολικά περίπου 14 εκατομμύρια συμπεριλαμβανομένων των συσσωρευμένων προαστίων), επηρεάστηκε από σοβαρή ρύπανση από καπνό από πυρκαγιές δασών και υπαίθρου. Απειλήθηκε η πόλη Ελεκτρογκοστ κοντά στη Μόσχα που ιδρύθηκε το 1912 μαζί με το πρώτο μεγάλου σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τύρφη για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην περιοχή της Μόσχας. Μετά από τη δεκαετία του '80 αυτή η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έπαψε να λειτουργεί και πολλοί από τους πολύ εντατικά χρησιμοποιούμενους τυρφώνες είχαν εγκαταλειφθεί. Το 2010 η πυρκαγιά έκαιγε ανεμπόδιστα για πολλές εβδομάδες και μήνες - προκαλώντας ρύπανση που επηρέασε την υγεία των ανθρώπων στη Δυτική Ρωσία.
 
 
Πορτογαλία και Ισπανία 2017
Τέσσερις πυρκαγιές εκδηλώθηκαν στην κεντρική Πορτογαλία το απόγευμα της 17ης Ιουνίου 2017, με 66 θανάτους και 204 τραυματίες. Ένα έντονο κύμα καύσωνα προηγήθηκε των πυρκαγιών, με πολλές περιοχές της Πορτογαλίας να παρουσιάζουν θερμοκρασίες άνω των 40°C. Κατά τη διάρκεια της νύχτας από τις 17 έως τις 18 Ιουνίου, συνολικά 156 πυρκαγιές ξέσπασαν σε ολόκληρη τη χώρα, ιδιαίτερα σε ορεινές περιοχές 200 χλμ. βορειοανατολικά της Λισαβόνας. Ξηρές καταιγίδες προηγήθηκαν και είχαν ως αποτέλεσμα την έναρξη πολυάριθμων πυρκαγιών στα δάση που αποτελούνται κυρίως από πεύκα και ευκάλυπτους.
Μεταξύ 13 και 18 Οκτωβρίου 2017 μια σειρά με περισσότερες από 7.900 πυρκαγιές ξέσπασαν  στη Βόρεια Πορτογαλία και στη Βορειοδυτική Ισπανία. Αυτές οι πυρκαγιές προκλήθηκαν κυρίως από εμπρηστές και προκάλεσαν τη ζωή 49 ατόμων (45 στην Πορτογαλία και 4 στην Ισπανία), ενώ δεκάδες άλλα τραυματίστηκαν σοβαρά.
                                       
Ελλάδα 2018
Κατά τη διάρκεια του καύσωνα που έπληξε την Ευρώπη το καλοκαίρι του 2018, ξέσπασε μια εξαιρετικά σφοδρή πυρκαγιά σε μια παράκτια περιοχή της Αττικής στις 23 Ιουλίου 2018. Οι φλόγες που έπληξαν τα παραθαλλάσια προάστια της Αθήνας ήταν τόσο έντονες που παγιδεύσαν και έκαψαν τους ανθρώπους μέσα σε σπίτια, αυτοκίνητα ή λίγα μέτρα μακριά από την παραλία. Χιλιάδες οχήματα και σπίτια καταστράφηκαν, ενώ 102 άτομα σκοτώθηκαν από την πυρκαγιά. Πάνω από 700 κάτοικοι χρειάστηκε να εκκενώσουν τα σπίτια τους για να σωθούν, κυρίως από τους παραθαλάσσιους οικισμούς που βρίσκονται βόρεια της πόλης της Ραφήνας. Περισσότεροι από 4.000 κάτοικοι επηρεάστηκαν από τις πυρκαγιές. Ένας άνδρας 65 ετών από την περιοχή είχε προκαλέσει την πυρκαγιά από αμέλεια, καίγοντας ξύλα στον κήπο του. Η πυρκαγιά αυτή ήταν το δεύτερο πιο θανατηφόρο περιστατικό στον 21ο  αιώνα, μετά τις πυρκαγιές του Μαύρου Σαββάτου του 2009 στην Αυστραλία.
Η πυρκαγιά του Mati του 2018: Πολλοί από τους θανάτους ήταν από εγκαύματα και εισπνοή καπνού και καυτά αέρια
ή από πνιγμό ενώ προσπαθούσαν να κολυμπήσουν μακριά από την ακτή για να ξεφύγουν από τις αφόρητες συνθήκες.
Πηγή: Xanthopoulos et al. (2019).

 
Νότια Αμερική 2019
Στη Νότια Αμερική - όπως και σε άλλες τροπικές περιοχές - οι πυρκαγιές χρησιμοποιούνται συνήθως για τον καθαρισμό αγροτικών καλλιεργιών και βοσκοτόπων και για τη μετατροπή της φυσικής βλάστησης σε γεωργικές εκτάσεις. Επιπλέον, οι πυρκαγιές καίγονται σε σαβάνες και ανοιχτά δάση, τα οποία είναι ιδιαίτερα εύφλεκτα κατά τη διάρκεια ξηρών ετών. Παρόλο που τα δορυφορικά δεδομένα έδειξαν ότι οι πυρκαγιές στη Νότια Αμερική μειώθηκαν το 2019 σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, υπήρξαν καταγγελίες από ανθρώπους που ζούσαν στην ύπαιθρο της Βραζιλίας και τη Βολιβίας καθώς και σε πόλεις όπως το Σάο Πάολο για έντονα φαινόμενα ρύπανσης από τον καπνό που πήραν μεγάλη έκταση στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα. Αυτές οι αναφορές είχαν ως αποτέλεσμα τη διεθνή αντίδραση πολιτικών, π.χ. από τις κυβερνήσεις του ομίλου G7 (Ομάδα των 7 πιο προηγμένων βιομηχανικά αναπτυγμένων χωρών - ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Καναδάς και Ιαπωνία), ζητώντας τη μείωση της χρήσης της φωτιάς ως πρακτική για την μετατροπή τροπικών δασών σε αγροτικά εδάφη.
Απεικόνιση εκτεταμένων πυρκαγιών λιβάδια, σαβάνες και ανοιχτά δάση από το διάστημα στις 25 Αυγούστου 2019.
Πολλές από αυτές τις πυρκαγιές έκαψαν τροπικά δάση και η ρύπανση από τον καπνό έφθασε
σε πυκνοκατοικημένες περιοχές σε μεγάλες αποστάσεις όπως όπως στην πόλη του Σάο Πάολο. Πηγή: NASA.
 
 
Αρκτικός Κύκλος 2017 and 2019
Στα υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη του Βόρειου Ημισφαιρίου η εμφάνιση πυρκαγιών είναι σπάνια τις τελευταίες δεκαετίες. Η επικρατούσα υγρή και κρύα περιβαλλοντική κατάσταση, σε μερικές περιοχές με χιονι και κάλυψη πάγου όλο το χρόνο, δε δημιούργεί συνθήκες για την τακτική εμφάνιση πυρκαγιών. Μόνο σε εξαιρετικά ξηρά χρόνια σε αυτά τα οικοσυστήματα  δηημιουργούνται συνθήκες για να εξαπλωθούν πυρκαγιές. Η προοδευτική θέρμανση των βόρειων γεωγραφικών περιοχών της γης ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής δημιουργεί τώρα συνθήκες για υψηλότερη συχνότητα πυρκαγιών, ειδικά στα οικοσυστήματα της υποαλπικής τούντρας. Για παράδειγμα, οι πυρκαγιές στη Σιβηρία (Κεντρική Ασία) γίνονται συχνότερες στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη. Για πρώτη φορά παρατηρήθηκαν πυρκαγιές στη Γροιλανδία το 2017 και το 2019.
 

Εικόνα από το δορυφόρο "Landsat 8" που ανιχνεύει πυρκαγιά δασών και υπαίθρου στη Δυτική Γροιλανδία στις 3 Αυγούστου 2017.
Το μεγαλύτερο μέρος της Γροιλανδίας καλύπτεται από πάγο, αλλά οι χαμηλοί θάμνοι, τα χορτάρια,
τα βρύα και άλλη βλάστηση σε παράκτιες περιοχές και υπόκεινται όλο και περισσότερο σε πυρκαγιές τα τελευταία χρόνια. Πηγή: NASA.

 
 
Προετοιμάστηκε από το GFMC - Global Fire Monitoring Center & the Editorial Board